Wyuczona bezradność u psów, dlaczego psy rezygnują ze współpracy ?

   Badania nad wyuczoną bezradnością jako pierwszy przeprowadził Seligman, jest on ojcem tej teorii.  Skonstruował on pomieszczenie, podzielone na pół za pomocą barierki, którą psy mogły przeskoczyć, natomiast podłoga była podłączona do prądu i badacze mogli razić zwierzęta prądem na wybranej połowie. Pierwsza grupa psów była rażona tylko po jednej stronie i szybko nauczyła się, że żeby uniknąć wstrząsów musi przeskoczyć barierkę, druga grupa była rażona zupełnie przypadkowo, ponieważ zadanie okazało się nie rozwiązywalne psy te przestały po pewnym momencie robić cokolwiek, nawet kiedy z drugiej strony nie było już prądu, kiedy badacze wymuszali na nich działanie, było ono absolutnie mechaniczne i wyuczone, zaniknął proces myślenia.

  Wyuczona bezradność jest to zatem brak motywacji do podejmowania działania, kiedy jednostka jest przekonana o tym, że jej działanie nie ma wpływu na rozwiązanie zadania. I nie jest tu istotne (co zostało potwierdzone w innych badaniach), czy zwierze doznaje bólu, czy zdobywa nagrody, kiedy nie wierzy, że jej działanie ma wpływ na cel jaki został jej wyznaczony (zadanie zbyt trudne, nie rozwiązywalne, bez jasnych reguł, losowe  nagradzanie, lub karanie)  zupełnie przestaje współpracować. Dodatkowo wyuczona bezradność bardzo łatwo się uogólnia np.u dzieci, które nie wierzą, że ich nauka matematyki ma sens (regularnie się starają i przynosi to słabe rezultaty), zupełnie przestają się uczyć i wmawiają sobie, że ich porażki związane są z ,,brakiem matematycznych zdolności'', następnie już samo prawdopodobieństwo tego, że będą musiały rozwiązywać zadania z matematyki (np. chemia, fizyka) sprawia, że tracą zainteresowanie przedmiotem.

   U ludzi i szczurów występowanie wyuczonej bezradności jest bardzo rzadkie i zachodzi w szczególnych warunków, przez co ciężko nam sobie wyobrazić jak mocno ten problem dokucza naszym psom (pomiędzy naszym gatunkiem i psami, jest cała masa takich różnic, trzeba więc zawsze uważać kiedy generalizujemy cokolwiek, nie tylko gdy mówimy o kolorach, czy zapachach).

Fot.Zosia Mrożek

  Przejdźmy może teraz do zastosowania wiedzy o wyuczonej bezradności w życiu codziennym i treningach. Sytuacja z życia Bona (1)-miękki piesek

-Bonooooo catch (Dominika jam zawsze rzuciła dysk zbyt wysoko/nisko/krzywo)

-Bono nie złapał-

-jest ok...dawaj, dawaj ! 

Sytuacja powtarza się jeszcze dwa razy, wieje wiatr i ciężko mi zapanować nad dyskami, Bono jako wrażliwy piesek już za czwartym razem nie biegnie tak szybko, traci motywacje, po złapaniu nie ma ochoty wracać. 

Co się stało ?

Bono chociaż się starał, nie był w stanie złapać dysku, bardzo szybko połączył w swojej głowie kropki i stwierdził, że nie jest w tym dobry i ta zabawa nie ma sensu, to czy złapię czy nie nie jest zależne od niego, nie ma on kontroli nad wzmocnieniem. 

Jak powinno to wyglądać ? 

Po pierwsze, zawsze dobrze się rozrzucać przed wyjęciem z klatki psa, po drugie jeśli nie wyjdzie ci rzut, postaraj się drugi dać bardzo prosty i nagródź swojego psa, po trzecie nie wymagaj za dużo jeśli widzisz, że twój pies nie jest w stanie zrozumieć jakiegoś zadani nie powtarzaj go pięć razy, aż u psa wykształci się wyuczona bezradność (raz jeszcze ONA SIĘ GENERALIZUJE i jest porównywalna, jako najlepszy odpowiednik ludzkiej depresji u ludzi, na prawdę można skrzywdzić psychikę psa), pomyśl/ułatw/nie dawaj psu przegrywać zbyt wiele razy.

Sytuacja z życia Fire (2), twardszy piesek z dużą motywacją 

-Fraju cakcakcak (Fraju ładnie się zakręca na skrzydle od wewnętrznej strony 

-jest super- dostaje zabawkę-

-Fraju cikcik (ma obiec skrzydło od zewnątrz, zna tą komendę, na drzewkach i różnych dziwnych rzeczach, nie zna na dużych hokpach)

-Fraju zamiast obiec skrzydło obiega całą hopkę

-brak nagrody i ułatwiam psu , stając bliżej 

-Fraju cik cik

-robi dokładnie to samo, ułatwiam jeszcze bardziej, suka zaczyna piszczeć, bo nie rozumie zadania

-Cik cik

tym razem, robi cak cak i wyrywa zabawkę

-ej ! - kładę zabawkę przy samej hopce, łatwiej być nie może ! robie na rozluźnienie hop i cak cak, żeby dać jej trochę sukcesów, to przecież umie !

-cak cak

-Suka drze mordę i w teorii robi cak cak, ale nie dbale i zrzuca tyczkę

U psa z wysoką motywacją, raczej nie zdarzy się sytuacja, że zupełnie zrezygnuje. Przestanie jednak myśleć i będzie robić losowe komendy, znacznie obniży swój poziom precyzji i może utrwalić tego typu zachowania (kto chcę psa, który drze się na torze, ręka w górę ;) 

Co najlepiej zrobić w takiej sytuacji ? 

Zejść od razu na bardzo łatwe kryteria, zamienić zabawkę na jedzenie, dodać precyzji i stopniowo dodawać trudności.  Trening nowych zachowań powinien być krótki i przewlekany łatwymi, które pies zna. Jeśli coś się nie udaje, a ty nie jesteś pewien jak naprowadzić na to psa, zmień ćwiczenie, zakończ sesję i na spokojnie to przemyśl. WYUCZONA BEZRADNOŚĆ SIĘ GENERALIZUJE i często widzi się psy, którym mówisz siad, a on robi sześć obrotów, trzy podskoki i do tego pięknie wokalizuje. Pies nauczył się, że trening wiąże się z brakiem jasnych zasad, zbyt wysokimi kryteriami, zaczął prezentować nam mechanicznie różne czynności bez myślenia, używając schematów i licząc, że któryś z nich zadziała.

  Czy w życiu codziennym też obserwujemy to zjawisko ? Oczywiście ! Komenda WRÓĆ, na którą zawsze pies dostawał smaka, a potem dostawał go już tylko raz na czas, a w końcu komenda była używana non stop, nawet po to by pies przesunął się od szafki. Brak jasnych zasad, raz pies przychodzi i nic się nie dzieję, innym razem po powrocie jest wielka impreza. Ponieważ jednostka, uważa, że jej zachowanie nie ma wpływu na wzmocnienie, z całą pewnością, gdy zobaczy sarnę w lesie pobiegnie za nią, nie myśląc nawet o tym, czy ty coś masz, czy znowu jedynie oszukujesz. 

 Pies skacze na znajomych, oczywiście ,,fe, zły pies, nie wolno'', ale kiedy pies skacze na nas bądź innych członków rodziny, wzmacniamy to zachowanie... czego uczy się pies ? Że nie zależnie od tego co zdecyduję się zrobić nagroda, bądź kara jest jak gra w lotka, pojawią się wysokie emocje, brak zrozumienia, a w rezultacie nawet agresja w stosunku do obcych.

  Każdy z nas chcę, by nasze działania miały znaczenie, chcemy mieć wpływ na wzmocnienia, albo chociaż na kary. Absolutnym okrucieństwem jest karanie i bicie za jedno zachowanie i za to samo nagradzanie, w zależności od nie jasnych dla psa okoliczności. Obietnica nagrody, która nie zostanie dotrzymana jest znacznie bardziej krzywdząca niż brak jakiejkolwiek obietnicy. Brak zasad, zbyt wysokie wymagania, brak przygotowania przewodnika do treningu, to po prostu brak szacunku i wpędzanie naszych zwierząt w...stany depresyjne.